Bonsai, technika kształtowania roślin krok po kroku

Bonsai to sztuka miniaturyzacji zarówno drzew, jak i krzewów. Sama nazwa „bonsai” jest zbitką dwóch słów: „bon”, co oznacza tacę, pojemnik oraz „sai” - drzewo, roślina, zatem równie ważne jest tu ukształtowanie samej rośliny, jak i właściwy dobór donicy.

W sztuce bonsai chodzi o to, by przy małym kształcie rośliny oddać jej naturalny wygląd, jak w przypadku dorosłych, wysokich okazów drzew i krzewów.

W sztuce tej występują dwa gatunki roślin: te, które można uprawiać w domu (indoor) i te, które wymagają wystawienia ich na zewnątrz (outdoor).
Gatunkami na bonsai, które nadają się do warunków domowych są Pieprzowiec chiński, Fikusy, Pistacja, Wiąz drobnolistny, Sageretia. W okresie zimowym drzewek bonsai nie można ani przechłodzić, ani trzymać ich zbyt blisko źródła ciepła, np. kaloryferów, drzewko musi mieć dużą ilość promieni słonecznych oraz wilgotne powietrze.
Gatunkami drzew, które nadają się na bonsai są niemal wszystkie rodzaje drzew rosnących w naszym kraju. Odpowiedni jest zarówno dąb, jak i buk, grab, modrzew czy sosna. W tym wypadku ważna jest tu wielkość liści. Te, które mają stosunkowo duże liście, jak na przykład kasztanowiec, nawet po zminiaturyzowaniu rośliny nadal utrzymają dość pokaźne liście, co nie wygląda efektownie. Ze względu na ten fakt drzewo to można zminiaturować do około 1 metra.

Najprostszym sposobem na pozyskanie bonsai jest jego zakup. Metoda ta jednak nie daje satysfakcji, dlatego osoby, które samodzielnie chcą stworzyć własne drzewko jej nie pochwalają. Drzewka ze sklepów, nawet tych najlepszych, są często słabe i ulegają szybkiemu zniszczeniu. Z tego też względu wiele osób decyduje się na samodzielne wykonanie bonsai, co jest dla nich powodem do dumy.
By rozpocząć sztukę miniaturyzacji należy zakupić roślinę w szkółce, kierując się zasadą, mówiącą o tym, że najlepsze są okazy kilkuletnie. Przed zakupieniem jej trzeba mieć jednak pojęcie o tej sztuce i wizję tego, co można z danym egzemplarzem zrobić.
Następnym krokiem jest wybranie strony reprezentacyjnej rośliny, czyli jej frontu. Teraz czas na wycięcie gałęzi, które się krzyżują i które są zbyt długie. Obciąć należy również główny i gruby korzeń, czyli tak zwany korzeń palowy. Jego zadaniem jest stabilizacja wysokiej rośliny, nie zaś dostarczanie jej składników odżywczych. Przy okazji warto przyciąć cienkie i długie korzenie włosowate.
Po tych czynnościach nadajemy roślinie kierunku, w których będą rosły gałęzie. Do tego zadania stosujemy odpowiedniej grubości aluminiowe lub miedziane druty. Drut nie może pozostać na roślinie zbyt długo, ponieważ mógłby w nią wrosnąć. Na tym etapie wsadzamy roślinę do donicy głębszej, aniżeli ta, która będzie donica docelową. W kolejnym sezonie przechodzi się do bardziej artystycznych zabiegów.

Najbardziej odpowiedni czas do tego, by kształtować drzewa i krzewy jest przełom marca i kwietnia. Jeśli upatrzymy sobie drzewko można podciąć jej korzenie wbijając wokoło niej szpadel. Taką roślinę można pozostawić jeszcze na rok w ziemi, by wykształciły się nowe, krótsze korzenie.

W naturalnych warunkach drzewko karłowacieje, kiedy podlega silnym działaniom różnych sił natury lub na skutek działania zwierzyny. Z tego czerpie sztuka bonsai. By uzyskać nowe rozgałęzienia przycina się młode pędy, odzwierciedlając tym samym przygryzanie w warunkach naturalnych pędów przez sarny.
Kiedy roślina nie ma wystarczająco dużo miejsca na rozwój korzeni karłowacieje. Stad tez bardzo płaskie pojemniki wykorzystywane w bonsai. Oprócz tego korzenie w bonsai przycina się raz lub dwa razy w ciągu roku.
By nadać kierunek kształtującym się gałęziom używa się, jak wspomnieliśmy powyżej drutu. Starsze gałęzie, czyli te znajdujące się na dole, ieruje się ku dołowi, młode natomaist ku górze. W ten sposób uzyskujemy efekt dorosłego drzewa.

Ważnym elementem, nie tylko dekoracyjnym jest donica. Wspomnieliśmy już, że musi ona być płaska. Wybierając ją powinniśmy kierować się zasadą, że jej szerokość powinna być zbliżona do szerokości korony rośliny a jej głębokość do grubości pnia u podstawy. Donica powinna mieć duże dziury odpływowe, które od środka należy zabezpieczyć siatą, by nie wypadała przez nie ziemia.

Formując bonsai możemy wybrać jeden z popularnych wzorów:
forma regularna – charakteryzuje się prostym, pionowym pniem, który zwęża się ku górze. Gałęzie zbliżone do trójkątów, znajdują się na tym samym poziomie. Do ukształtowania takiej formy nadają się między innymi świerki oraz modrzewie,
forma nieregularna – pień delikatnie wygięty w prawą lub lewą stronę. Gałęzie ułożone nieregularnie, na różnych poziomach. Forma często spotykana zarówno w warunkach naturalnych, jak i sztuce bonsai,
forma z dwoma pniami – dwa pnie wyrastają z jednej donicy. Jeden pień musi różnic się grubością od drugiego,
forma literacka – lekko wygięty pień z wybujała koroną, bez bocznych gałęzi do połowy pnia,
forma kaskadowa – pień położony prawie pionowo w dół, wychodzi poza donice rośliny. Donica do takiej formy musi być wąska i wysoka, by zrównoważyła wychodzącą spoza niej większą część rośliny,
forma na kamieniu – korzenie rośliny otulają kamień i schodzą do podłoża.